
Zit je een dag of periode niet lekker in je vel? Dan kan iets kleins als koken of het aanrecht afdoen al veel energie kosten, laat staan het huis uit gaan om een rondje te wandelen of naar voetbaltraining of schilderles te gaan. Juist activiteiten die weer energie, structuur en verbinding kunnen geven, verdwijnen vaak als eerste uit beeld wanneer iemand zich langere tijd somber, gestrest of onzeker voelt.
Mentale gezondheid onder jongeren voelt voor veel professionals nog als een onderwerp dat verder van de dagelijkse praktijk af staat. De komende weken verschijnen daarom artikelen die helpen bij het vergroten van kennis, bewustwording en praktische handvatten.
Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2023 (bron: RIVM) blijkt dat mentale problemen onder jongeren veel voorkomen. Zo ervaart bijna een derde van de leerlingen in het voortgezet onderwijs (12 t/m 16 jaar) mentale klachten.
Wanneer het mentaal minder goed gaat met een jongere, ontstaan er vaak onzichtbare drempels. Voor de buitenwereld niet altijd zichtbaar, maar voor de jongeren zelf wel degelijk voelbaar. Dit uit zich vaak in veranderd gedrag: jongeren trekken zich meer terug, laten minder van zich horen of haken af bij trainingen, activiteiten of repetities. Dat wordt soms gezien als desinteresse of gebrek aan motivatie, terwijl er vaak veel meer achter zit.
Juist daarom zijn sport, bewegen en cultuur zo belangrijk. Ze dragen bij aan het mentaal welbevinden en de ontwikkeling van mentale vaardigheden (bron: Mulier Instituut).
Sport en bewegen kunnen zorgen voor meer structuur, energie en ontspanning. Daarnaast helpt het jongeren om anderen te ontmoeten, positieve relaties op te bouwen, eigenwaarde te versterken en leren om te gaan met groepsdruk, feedback krijgen en winnen en verliezen (bron: Mulier Instituut).
Ook cultuur speelt hierin een belangrijke rol. Creatieve activiteiten helpen jongeren om zich te uiten, plezier te ervaren en verbinding te voelen met anderen. Of het nu gaat om muziek, dans, theater of andere culturele activiteiten: deelnemen draagt bij aan meer veerkracht en emotionele ontwikkeling.
Wanneer jongeren beter in hun vel zitten, heeft dat vaak effect op meerdere vlakken van hun leven: van meer zelfvertrouwen en minder stress tot beter functioneren in het dagelijks leven.
Als professional merk je mogelijk op dat er iets speelt bij een jongere. Omdat je jongeren vaak al een langere tijd ziet, herken je subtiele veranderingen sneller.
Tegelijkertijd kan het lastig zijn om te bepalen wat je vervolgens kunt doen. Dat is begrijpelijk. Het belangrijkste om te onthouden: door er simpelweg te zijn en te luisteren, kun je al veel betekenen voor een jongere.
Gelukkig wordt er steeds meer ontwikkeld om professionals hierin te ondersteunen, daar duiken we in het volgende artikel dieper op in. Niet om hulpverlener te worden, maar juist om de signalen in gedrag beter te herkennen, het eerste gesprek aan te gaan en door te verwijzen waar nodig.
Een eerste hulpmiddel hierbij is de Wegwijzer Mentale Gezondheid van Kenniscentrum Sport & Bewegen. Deze wegwijzer is speciaal ontwikkeld voor buurtsport- en cultuurcoaches die werken met jongeren en helpt professionals om meer kennis op te doen over mentale gezondheid en passende ondersteuning.
Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.
De buurtsportcoach is al lang niet meer uitsluitend de uitvoerende professional die sportactiviteiten organiseert in de wijk. Het werkveld verandert. Gemeentelijke opgaven verschuiven, en daarmee ook wat er van de buurtsportcoach verwacht wordt. De focus ligt niet meer alleen op sport en bewegen, maar ook op thema’s als inclusie, gezondheid, kansengelijkheid en sociale cohesie. Dit vraagt om andere accenten en aanvullende competenties.
Tegelijkertijd groeit ook de professional zelf. Soms vanuit ambitie, soms vanuit noodzaak. De buurtsportcoach ontwikkelt zich; in functie, in expertise of in verantwoordelijkheden. En juist in die beweging ligt een kans: voor de professional, voor werkgevers én voor gemeenten.
Ontwikkeling binnen de bestaande rol
Die groei speelt zich lang niet altijd af in een nieuwe functie. Juist binnen de bestaande rol verandert er veel. De buurtsportcoach beweegt zich in een dynamisch werkveld, waarin samenwerking met onderwijs, zorg, welzijn en overheden steeds belangrijker wordt.
De rol van de buurtsportcoach is zich aan het verbreden (bron: Mulier Instituut): van uitvoerder naar verbinder en van aanbieder naar partner in maatschappelijke opgaven. Dat betekent dat de professional zich continu moet aanpassen aan een veranderende context, ook als de functietitel hetzelfde blijft.
Groeien in vaardigheden én inhoud
Met deze verschuiving vraagt het werk om andere vaardigheden. Generieke vaardigheden als netwerken, communiceren en samenwerken zijn essentieel geworden om impact te maken in de wijk. De buurtsportcoach werkt immers steeds vaker samen met verschillende partners, ieder met hun eigen belangen en werkwijzen.
Tegelijkertijd groeit de behoefte aan inhoudelijke, specialistische kennis op thema’s die lokaal spelen. Denk aan inclusie, gezondheid, kansengelijkheid of participatie. De professionele ontwikkeling van de buurtsportcoach bestaat daarmee uit zowel verbreding als verdieping: sterker worden in hoe je werkt én in waar je aan werkt.
Houvast, inzicht en ontwikkeling vanuit de landelijke lijn
Om richting te geven aan deze ontwikkeling biedt de Landelijke Academie Buurtsportcoaches (LAB) verschillende instrumenten die landelijk zijn afgestemd en herkenbaar zijn binnen alle regio’s.
Zo zijn er verschillende BRC-profielen (Brede Regeling Combinatiefuncties) uitgewerkt, die beschrijven welke kennis, ervaring en competenties passen bij specifieke functies, zoals buurtsportcoach, combinatiefunctionaris onderwijs of cultuurcoach. Deze profielen bieden houvast voor de professional zelf, maar ondersteunen ook werkgevers en gemeenten in het gesprek over ontwikkeling, inzet en doorgroeimogelijkheden.
Voor inhoudelijke verdieping zijn er ontwikkelroutes opgesteld. Deze geven perspectief binnen specifieke thema’s of domeinen en laten zien welke stappen een professional kan zetten om verder te groeien. De bijbehorende leerlijnen maken concreet welke scholing, kennis en ervaring daarbij horen. Door het volgen van een ontwikkelroute kan een buurtsportcoach bijvoorbeeld doorgroeien van uitvoerend naar coördinerend of strategisch niveau, of de stap maken naar een ander profiel.
Een concreet voorbeeld is de Ontwikkelroute Inclusie, ontwikkeld door LAB. Deze route bundelt relevante scholingen, cursussen en kennistools en maakt inzichtelijk welke mogelijkheden er zijn om je binnen dit thema professioneel te ontwikkelen. Scholing vormt hierbij de sleutel om daadwerkelijk stappen te zetten en nieuwe rollen en verantwoordelijkheden goed te kunnen vervullen.
Regionale academies en provinciale sportorganisaties
De landelijke lijn van LAB komt in de praktijk tot leven via de regionale academies, die nauw samenwerken met provinciale sportorganisaties. Deze organisaties vormen de cruciale verbinding tussen landelijke kaders en de dagelijkse praktijk van de buurtsportcoach.
Provinciale sportorganisaties staan dicht bij de professional. Zij hebben direct contact met buurtsportcoaches, werkgevers en gemeenten en kennen de regionale context, behoeften en vraagstukken. Vanuit die positie halen zij signalen op uit het werkveld: waar liggen de ontwikkelvragen, welke thema’s spelen, en welke competenties zijn nodig om lokaal impact te maken?
Regionale academies vertalen deze signalen, samen met de landelijke profielen en ontwikkelroutes van LAB, naar passend scholingsaanbod. Door middel van behoefteonderzoek, gesprekken met professionals, leidinggevenden en gemeenten, en samenwerking met opleiders zorgen zij dat scholing aansluit bij zowel landelijke kwaliteitskaders als regionale praktijk.
Zo ontstaat er een samenhangend stelsel waarin:
Dit versterkt niet alleen de professional zelf, maar ook de kwaliteit en samenhang van het werkveld als geheel.
Blijven bewegen in een veranderende context
De kern is helder: de buurtsportcoach werkt in een omgeving die voortdurend verandert. Of de ontwikkeling nu voortkomt uit persoonlijke ambitie of uit de veranderende vraag van gemeenten en werkgevers, stilstaan is geen optie.
Instrumenten zoals profielen, ontwikkelroutes en scholing bieden daarbij houvast. Ze zijn geen doel op zich, maar hulpmiddelen om richting te geven aan duurzame groei. Voor de buurtsportcoach, voor werkgevers én voor gemeenten.
Want wie anderen in beweging brengt, moet zelf ook blijven bewegen.
Sportkracht12 zet een volgende stap in het versterken van het Platform Ondernemende Sportaanbieders (POS) in Nederland. In zeven van de twaalf provincies nemen de provinciale sportorganisaties de rol van regiocoördinator op zich.
Met de inzet van de provinciale sportorganisaties krijgt het netwerk van sportondernemers in de provincies een krachtige impuls. Sportkracht12 benadrukt hiermee haar ambitie om sport en ondernemerschap duurzaam met elkaar te verbinden en sportaanbieders beter te positioneren binnen het regionale sport- en gezondheidsbeleid.
Als regiocoördinator zijn de professionals van de provinciale sportorganisaties als hét aanspreekpunt voor sportondernemers. Ze dragen actief bij aan het versterken van het POS-netwerk, het stimuleren van kennisdeling en het verbinden van lokale initiatieven aan provinciale en landelijke ontwikkelingen. Door onze ervaring, netwerk en verbindende aanpak brengen we sportondernemers, gemeenten en partners dichter bij elkaar.
Maikel van der Lingen (Projectmanager sportplatforms bij POS) zegt hierover: “Met de inzet van professionals van de provinciale sportorganisaties als regiocoördinatoren in verschillende provincies, zetten we een volgende stap in het versterken van het POS-netwerk. Door lokaal ondernemerschap te verbinden aan provinciale kennis en structuur, zorgen we dat sportondernemers beter zichtbaar, beter ondersteund en sterker gepositioneerd worden binnen het sport- en gezondheidsbeleid. We zijn blij en trots op de samenwerking met Sportkracht12 en de onderliggende provinciale sportorganisaties: landelijke dekking met regionale en lokale uitvoeringskracht om zo te zorgen voor een toekomstbestendige sport- en beweegsector.”
Met deze samenwerkingen investeren we in een stevigere infrastructuur voor ondernemende sportaanbieders. Sportondernemers spelen een cruciale rol in het bereikbaar en toegankelijk maken van sport en bewegen voor een brede doelgroep. Door hen beter te ondersteunen, dragen we bij aan vitale gemeenschappen en een sterk sportklimaat.
De formatie van een nieuw kabinet bevindt zich in een cruciale afrondende fase. Politieke partijen D66, CDA en VVD verwachten eind januari hun regeerakkoord te presenteren. Voor de sportsector is dat het uitgelezen moment om de formerende partijen nog eens attent te maken op hun eerdere uitspraken over het belang van investeren in sport en preventie. Tijdens de campagne benoemden politici van deze partijen in de videoserie Politiek aan de bal dat “sport absoluut de moeite waard is om in te investeren.”
Tijdens de verkiezingscampagne namen Rob Jetten (D66), Maes van Lanschot (CDA) en Vincent Karremans (VVD) samen met andere politici deel aan de videoserie Politiek aan de bal. In deze serie gingen zij in gesprek met (oud)topsporters Worthy de Jong, Kika van Es en Erben Wennemars. Bekijk de video:
Meer investeren in sport en bewegen betaalt zich dubbel en dwars terug. Dus kom in beweging! Benut de kracht van sport voor een sterker Nederland: in het onderwijs, de gezondheidszorg, bij het inrichten van de publieke ruimte én in het natuurbeleid.
Tijdens het opstellen van de positieve agenda van D66 en CDA publiceerde de sportsector al een compilatievideo met het centrale thema ‘wonen’. In deze video benadrukken D66 partijleider Rob Jetten en CDA Kamerlid Maes van Lanschot het belang van sport bij het ontwikkelen van sterke, toekomstbestendige wijken.
Bekijk dan de gehele videoserie ‘Politiek aan de bal’ via de website sportgaatnietvanzelf.nl.