Sport gaat niet vanzelf. Achter elke sportende inwoner staan mensen die zich dagelijks inzetten om dat mogelijk te maken – in de wijk, in de gemeenteraad en daarbuiten. Zij maken zich er hard voor dat sportclubs kunnen blijven voortbestaan, dat kinderen na school kunnen bewegen en dat niemand aan de kant hoeft te staan omdat meedoen te duur of te ver weg is.
We spraken vijf wethouders uit verschillende gemeenten over wat hen drijft, welke uitdagingen zij tegenkomen en welke ambities zij hebben voor sport en bewegen. Want wie bepaalt er eigenlijk welke sportvelden er komen? En hoe zorg je dat sport écht voor iedereen toegankelijk is, ongeacht achtergrond, leeftijd of portemonnee? Lees hun verhalen via de knop hieronder.
Het artikel is onderdeel van de campagne ‘Sport gaat niet vanzelf’. Daarin spreken we vijf lokale bestuurders over hun drijfveren, uitdagingen en ambities voor sport en bewegen. De campagne ‘Sport gaat niet vanzelf’ is een initiatief van NOC*NSF, Maatschappelijke Organisaties in de Sport (MOS), POS (Platform Ondernemende Sportaanbieders) Sportkracht12, Sportbedrijven Nederland en KNVB.
Provinciale sportorganisaties brengen partijen samen om kansen voor sport en bewegen in de openbare ruimte te verkennen richting 2030.
We moeten collectief meer in beweging komen. In 2024 voldeed slechts 46,2% van de Nederlandse bevolking van 4 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen en dat is te weinig (bron: Sport en Bewegen in Cijfers). De openbare ruimte is een belangrijke plek om mensen (meer) in beweging te krijgen en te houden, mede omdat steeds meer mensen behoefte hebben aan niet-georganiseerde sport.
Tegelijkertijd staat diezelfde ruimte steeds meer onder druk, onder andere door verstedelijking en de groeiende behoefte aan woningbouw. Maar om te kunnen blijven sporten en bewegen, dichtbij huis, hebben we die ruimte juist hard nodig.
Om in kaart te brengen waar landelijk de knelpunten liggen, deed Mulier Instituut in 2024 onderzoek naar de sportbehoeften van de toekomst (klik hier voor het onderzoeksrapport). Op basis van deze resultaten heeft NOC*NSF vervolgens het manifest ‘Ruimte voor sport, energie en jongeren’ opgesteld met als kernboodschap: zorg voor sportplekken dichtbij huis en betrek jongeren bij de inrichting van hun leefomgeving.
Verschillende provinciale sportorganisaties (waaronder SSNB, SportDrenthe, Team Sportservice (provincie Utrecht), Sportservice Flevoland, SportZeeland, Sport Fryslân en de Gelderse Sport Federatie) hebben zich, in opdracht van NOC*NSF, de afgelopen maanden in hun provincie ingezet voor die ruimte voor sport.
Zo werd in zeven provincies een verkenning uitgevoerd (Utrecht, Friesland, Gelderland, Noord-Brabant, Drenthe en Flevoland) en in vijf provincies een verdieping georganiseerd. Deze verdiepingen werden georganiseerd via regiobijeenkomsten in het eerste kwartaal van 2026 en richtten zich op het verzamelen van ideeën en kansen voor het creëren van meer ruimte voor sport en sportief bewegen, met een focus op een water, groene en landelijke omgeving.
Via de regiobijeenkomsten werden partijen samengebracht die vanuit hun eigen domein kunnen bijdragen aan meer ruimte voor sport. Denk hierbij aan sport- en terreinbeheerders, gemeenten en organisaties in de beweeg- en recreatiesector. De bijeenkomsten leverden inzichten op over kansen, samenwerking en gebruik van de openbare ruimte. Door deze partijen samen te brengen, zetten we in de provincies stappen richting een visie op het toekomstbeeld voor 2030.
Op dinsdag 10 maart 2026 vond in Goes een van die bijeenkomsten plaats. De dertig aanwezigen kwamen uit verschillende hoeken: van gemeente en ondernemers tot sportverenigingen en personen vanuit de Provincie Zeeland en wethouders.
Onder leiding van Ro Koster (moderator en architect) werd een creatieve werkvorm uitgevoerd waarbij ideeën uit de zaal rondom ruimte maken voor sport meteen op een interactieve kaart werden ingetekend. Daarbij gaf Patrick Vader (manager Sport Zeeland) aan deze bijeenkomst en inzichten een vervolg te geven door middel van regionale sessies die op een later moment worden gepland.
De bijeenkomst in Zeeland laat zien dat er oneindig veel ideeën zijn en dat out-of-the-box denken als het gaat om oplossingen het verschil kan maken.
Ook in Almere en Diever werden twee interessante bijeenkomsten georganiseerd. Bij beiden van deze bijeenkomsten viel op dat de natuursector en overheden goed vertegenwoordigd waren.
In zowel Almere en Diever werden inspirerende Brabantse voorbeelden behandeld. Zo werd er in Almere een presentatie georganiseerd rondom Magic Trailz (een app waarin verhalen en opdrachten verschijnen) die de omgeving tot leven brengen. En in Diever verzorgder Tim van Dooren een presentatie ‘Buitenkansen’: een project dat goed past bij de adviezen uit de Blauwdruk.
De bijeenkomsten en inzichten uit de bijeenkomsten in Almere en Diever leren dat de focus in iedere provincie anders is. Bij de ene bijeenkomst duiken de aanwezigen direct de diepte in, bij de andere bijeenkomst is het een wat algemener beeld en is op inhoud iets voor een toekomstige bijeenkomst.
In het noorden van het land werd op een mooie locatie ook één van de bijeenkomsten georganiseerd. De bijeenkomst werd georganiseerd door Kennislab BIOR Noord, een samenwerkingsverband tussen Sport Fryslân, SportDrenthe, Huis voor de Sport Groningen en Hanzehogeschool Groningen. Via Kennislab BIOR Noord maken zij zich, samen met verschillende lokale en regionale netwerkpartners, sterk voor een omgeving die mensen van jong tot oud verleidt tot buiten bewegen, sporten, spelen en recreëren.
Bij deze bijeenkomst stonden verschillende workshops op het programma, onder leiding van o.a. Patrick Jansen (Track&Trails) en Wim Meijberg (IVN). Er was tijdens de workshops veel ruimte voor interactie en de voorbeelden die werden gegeven waren herkenbaar voor de aanwezigen.
Sportkracht12 is blij en trots op de samenwerking met NOC*NSF binnen deze opdracht. Het inzetten van de bestaande provinciale, regionale en lokale contacten vanuit de provinciale sportorganisaties zorgde voor succesvolle bijeenkomsten en waardevolle inzichten.
We benadrukken nogmaals dat sporten en bewegen een recht is, waar iedereen dicht bij huis gebruik van zou moeten kunnen maken. Een beweegvriendelijke openbare ruimte is hiervoor essentieel. Hiervoor is samenwerking tussen verschillende domeinen van landelijke tot lokale overheden vereist én een open blik. Waarin we kijken naar kansen en mogelijkheden in plaats van obstakels. Samen geven we de ruimte aan sport en zorgen we dat de openbare plek uitnodigt om (meer) in beweging te komen.
Wil je in jouw provincie of gemeente ook aan de slag met de blauwdruk of meer ruimte voor sport? Neem dan contact met ons op via info@sportkracht12.nl.
Zondag 14 juni is het 10 jaar geleden dat Nederland het VN-verdrag Handicap ondertekende. Daarmee wordt geregeld dat mensen met een beperking onbeperkt kunnen meedoen in de samenleving. Sindsdien zijn er stappen gezet, maar we hebben samen ook nog werk te doen. Veel mensen met een zichtbare of onzichtbare beperking ervaren nog dagelijks drempels. De meeste Nederlanders willen mensen met een beperking in dat soort dagelijkse situaties actief helpen. Maar weten niet altijd hoe ze daar op een passende manier het gesprek over kunnen beginnen. Bijvoorbeeld omdat ze bang zijn om iets verkeerds te zeggen. Daarom start minister Mirjam Sterk (coördinerend bewindspersoon VN-verdrag Handicap) deze week een campagne rond de vraag die in alle situaties kan helpen: ‘Heb je iets nodig?’
De nieuwe campagne is samen met belangenorganisaties voor mensen met een beperking gemaakt door het Ministerie Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De campagne is bedoeld om ongemakkelijke situaties te doorbreken en mensen op te roepen om gewoon te vragen: ‘Heb je iets nodig?’. De campagne roept onder andere werkgevers op om dé vraag te stellen aan mensen met een beperking. Maar ook collega’s, klasgenoten én voorbijgangers. Dat kan helpen om Nederland stap voor stap toegankelijker te maken zodat iedereen kan werken, sporten, leren, reizen en uitgaan.
De vraag is tot stand gekomen met vertegenwoordigers van belangenorganisaties voor mensen met een beperking. “Met de vraag ‘Heb je iets nodig?’ zit je altijd goed”, zegt Hanna Nijenhuis (29). Zij volgt de master Disability Studies en is betrokken bij de campagne. Hanna verloor toen ze 20 was plots haar zicht door een erfelijke oogziekte. “Als je bijvoorbeeld merkt dat ik moeite heb met het lezen van een etiket in de supermarkt, kun je me gewoon vragen: ‘Heb je iets nodig?’. Daar is helemaal niets raars of ongemakkelijks aan. Want jij hebt, zonder handicap, ook wel eens iets nodig, toch?”
Met de Nationale Strategie VN-Verdrag Handicap en de werkagenda 2030 werkt de Rijksoverheid naar een toegankelijke samenleving in 2040. Daarvoor moeten nog grote stappen worden gezet, zegt minister Sterk (VWS): “Deze campagne helpt om mensen het goede gesprek te laten voeren. Maar er moet natuurlijk nog veel meer gebeuren. Want onbeperkt meedoen is nog niet vanzelfsprekend in Nederland. En dat moeten we juist zo snel mogelijk dichterbij brengen. Daarin heeft de overheid een belangrijke taak. Maar natuurlijk ook bedrijven, maatschappelijke organisaties en heel veel andere betrokkenen moeten zich blijven inzetten om fysieke, digitale en sociale drempels in de samenleving weg te nemen.”
Daarom roept de campagne bijvoorbeeld ondernemers, sportverenigingen en vervoerders op om dé vraag te stellen aan mensen met een beperking. Want onbeperkt meedoen betekent ook werken, sporten, leren, uitgaan en met het openbaar vervoer reizen. Sterk: “De oplossing hoeft niet altijd moeilijk of duur te zijn. Denk bijvoorbeeld aan het installeren van voorleessoftware op een werklaptop voor iemand met een visuele beperking. Of lage zelfscankassa’s in de supermarkt zodat mensen met een rolstoel hun boodschappen helemaal zelf kunnen afrekenen.”
Door het gesprek aan te gaan, ontdek je of je iets kunt doen voor iemand met een beperking. Zo’n gesprek begint met het stellen van een eenvoudige vraag. Ga naar vraagje.nl (klik hier om naar de website te gaan) voor tips en situaties uit het dagelijks leven.
Een toegankelijke samenleving vraagt inspanningen van ons allemaal. Soms vraagt dit om een simpele aanpassing, soms heeft dit meer tijd nodig. Maar ook dan begint onbeperkt meedoen met de vraag: ‘Heb je iets nodig?’. Daarom bezoeken drie bewindspersonen op woensdag 10 juni verschillende plekken in het land om de campagne af te trappen.
Minister Sterk (VWS) bracht woensdagochtend een bezoek aan de Prinses Maxima Manege in Den Dolder. Hier sporten mensen met én zonder beperking met elkaar. Staatssecretaris Bertram (IenW) stapte woensdagochtend in Den Haag in de tram om te praten met mensen met uiteenlopende beperkingen over wat nodig is om het openbaar vervoer toegankelijker te maken. Minister Aartsen (SZW) gaat vanmiddag bij Van Lanschot Kempen in gesprek met vier medewerkers vanuit het Ability programma van het bedrijf. Tijdens de gesprekken van de bewindspersonen staat de vraag ‘Heb je iets nodig?’ centraal.
De senior bestaat niet, waar de ene 70-jarige nog wekelijks op het sportveld staat, heeft een andere leeftijdsgenoot juist intensieve begeleiding nodig om veilig in beweging te blijven. Vanuit die realiteit werkt het expertteam al jaren aan het verbeteren en verduidelijken van het opleidingslandschap rondom sport en bewegen voor senioren, met specifieke aandacht voor kwetsbare doelgroepen. Deze conclusies heeft het expertteam lang geleden al getrokken en vanuit die visie is het visiedocument tot stand gekomen.
De basis van dit werk ligt in het landelijke visiedocument rondom senioren en sport en bewegen. Dit document heeft geen vaste einddatum, maar fungeert als richtinggevend kader. Na publicatie kregen thema’s als preventie, vitaliteit en gezond ouder worden meer aandacht binnen beleidsnotities van het ministerie van VWS en preventieakkoorden. Gemeenten kregen concrete opdrachten om hiermee aan de slag te gaan. Voor het expertteam was dit het moment om door te pakken: hoe kan sport- en beweegaanbod beter aansluiten bij de diversiteit onder senioren? En hoe wordt de opleiding toegankelijker en kan deze beter aansluiten bij de doelgroep zoals de buurtsportcoach?
Een belangrijke uitdaging was het gebrek aan overzicht. Er bestonden veel initiatieven en opleidingen, maar voor professionals was vaak onduidelijk welke opleiding waarvoor bedoeld was. Het expertteam zette daarom sterk in op samenwerking met opleidingsinstituten en landelijke organisaties, met als doel een duidelijke landelijke structuur en herkenbare opleidingen.
Een grote stap hierin was de doorontwikkeling van de oude opleiding Seniorensport, gericht op zowel studenten als werkenden. De opleiding werd herzien op basis van het visiedocument en signalen uit het werkveld. Door theorie grotendeels als zelfstudie aan te bieden en uit te gaan van lesgeefervaring, werd de opleiding verkort van een jaar naar ongeveer een half jaar. Daarnaast werd onderscheid gemaakt tussen fitte en kwetsbare senioren, zodat professionals gerichter kunnen werken. Ook werd er gekozen voor een nieuwe landelijke en herkenbare naam: Sport- en beweegleider senioren. Dit zorgde voor meer deelnemers, meer eenduidigheid en een betere aansluiting op de praktijk.
De ontwikkeling van de opleiding vond plaats in nauwe samenwerking met landelijke partijen zoals het Kenniscentrum Sport & Bewegen, NOC*NSF, VeiligheidNL, de KNGU, ouderenbonden, arbeidsmarktfonds ‘Samen Presteren’, Landelijke Academie Buurtsportcoaches (LAB) en VWS. Ook Vereniging Sport en Gemeenten was betrokken.
De startfase in 2022 was uitdagend. De subsidie werd in september toegekend en moest nog datzelfde jaar besteed of ingepland zijn. Deze tijdsdruk vroeg om snelle keuzes, maar leidde ook tot een landelijke startbijeenkomst waarin de basis werd gelegd voor de pilotfase. Na de pilot werd de opleiding uitgerold via regionale academies, die binnen de regio worden georganiseerd en geborgd door de provinciale sportorganisaties (PSO’s). Elke regio kon zo zelfstandig de opleiding organiseren en vroegen diploma’s aan via LAB. Zo ontstond één landelijke, herkenbare opleiding met een uniforme opzet.
Een belangrijke doelgroep voor de vernieuwde opleiding waren buurtsportcoaches. In 2022 en 2023 konden zij de opleiding gratis of tegen een gereduceerd tarief volgen. Sindsdien volgen jaarlijks in elke regio zo’n 20 professionals de opleiding. De opleiding vormt inmiddels ook een belangrijke basis voor de cursus In Balans. Om In Balans te mogen geven, is de seniorenopleiding vereist. Er werd daarnaast afgestemd met VeiligheidNL, zodat ook professionals met een MBvO-achtergrond konden instromen in de opleiding en lokaal de cursussen konden geven. Dit leidde tot een duidelijke en doorlopende lijn: deelnemers die starten met In Balans, stromen regelmatig door naar regulier sport- en beweegaanbod.
Er is nu een landelijk gedragen opleiding die inmiddels meer dan 300 professionals heeft opgeleid. Regio’s kunnen zelfstandig verder, maar de opleiding is toe aan een inhoudelijke update om toekomstbestendig te blijven. Er lopen gesprekken met ROC’s om onderdelen structureel op te nemen in reguliere opleidingsprogramma’s. Daarnaast wordt nagedacht over nieuwe modules en over een andere inrichting van de doelgroepen. Omdat de basis van de opleiding overlap kent, wordt verkend of deelnemers kunnen starten met fitte senioren, gevolgd door een opscholing gericht op kwetsbare senioren. Heb je interesse naar de opleiding sport- en beweegleider senioren? Klik dan op onderstaande knop voor een overzicht van de opleidingen per regio.
De ambitie is om jaarlijks landelijk samen te komen met stakeholders, docenten, regionale vertegenwoordigers, regionale academies en ROC’s om kennis te delen en de opleiding door te ontwikkelen. Hiermee blijft de koppeling met het werkveld behouden, kwaliteit geborgd en sluit het aanbod beter aan bij lokale behoeften.
Mentale gezondheid van jongeren staat steeds vaker centraal in het maatschappelijke gesprek. Dat is belangrijk, want steeds meer jongeren ervaren stress, prestatiedruk, somberheid of een gevoel van eenzaamheid (bron: Universiteit Utrecht). Tegelijkertijd groeit het besef dat mentaal welzijn niet alleen een taak is van de zorg, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de samenleving. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving publiceerde hier vorig jaar ook dit adviesrapport dat oproept om samen te werken aan een meer ontspannen samenleving.
Want mentale gezondheid gaat niet alleen over het oplossen van problemen. Juist in het dagelijks leven wordt gebouwd aan verbinding, zelfvertrouwen en veerkracht: op school, in de wijk, tijdens sport, bewegen en cultuur.
Landelijk verschuift de aandacht van het behandelen van problemen naar het voorkomen ervan, bijvoorbeeld via het Integraal Zorgakkoord (bron: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport). In plaats van te wachten tot klachten groot worden, ligt de nadruk steeds vaker op het creëren van een steunende omgeving waarin jongeren zich gezien, gehoord en gesteund voelen.
Sport, bewegen en cultuur spelen hierin een belangrijke rol. Het zijn plekken waar jongeren elkaar ontmoeten, structuur ervaren en zichzelf kunnen ontwikkelen. Deze dagelijkse momenten dragen bij aan mentale veerkracht.
Sport en bewegen zorgen voor ontspanning, energie en verbinding (bron: Mulier Instituut). Cultuur biedt ruimte voor expressie, creativiteit en het delen van ervaringen en gevoelens (bron: Trimbos Instituut). Samen versterken ze de sociale basis in de wijk.
Een belangrijke stap richting de toekomst is het normaliseren van aandacht voor mentale gezondheid. Niet alleen wanneer het misgaat, maar juist als onderdeel van het dagelijks leven.
Dat kan op verschillende manieren: door binnen sportteams aandacht te hebben voor elkaar, door jongeren actief te betrekken bij activiteiten en door plekken te creëren waar ontmoeting en gesprek vanzelf ontstaan. Zo wordt mentale gezondheid iets vanzelfsprekends, zonder drempels of taboes.
In Haarlem werken het Museum van de Geest en Buurts samen aan een kunstproject waarin bewoners, jongeren en kunstenaars twee muurschilderingen ontwerpen rondom mentale gezondheid. Met deze murals willen zij mentale gezondheid zichtbaar en bespreekbaar maken in de wijk, en tegelijkertijd bijdragen aan verbinding, trots en veerkracht.
Het project laat zien hoe kunst en cultuur kunnen helpen om mentale gezondheid te normaliseren. Niet alleen binnen de zorg, maar juist ook in de openbare ruimte en het dagelijks leven. Door jongeren actief te betrekken ontstaat ruimte voor ontmoeting, herkenning en het gevoel dat je verhaal ertoe doet.
Deze ontwikkeling vraagt ook iets van professionals, organisaties en gemeenten. Het versterken van mentale gezondheid gebeurt niet binnen één domein, maar juist in samenwerking tussen verschillende organisaties uit verschillende domeinen: van buursport- en cultuurcoaches tot leerkrachten, jongerenwerkers en huisartsen.
Dit vraagt ook om een sterke focus op preventie en het versterken van de sociale basis in de wijk. Professionals hoeven mentale problemen niet altijd zelf op te lossen, maar kunnen wel bijdragen aan een omgeving waarin jongeren zich veilig voelen, zichzelf kunnen zijn en ervaren dat ze erbij horen.
Daarbij wordt het steeds belangrijker om jongeren zelf actief te betrekken. Niet alleen activiteiten voor hen organiseren, maar samen met hen onderzoeken wat zij nodig hebben om zich goed te voelen en mee te doen.
Steeds minder meiden tussen de 12 en 18 jaar bewegen genoeg. Niet alleen bij sportverenigingen, maar óók in de openbare ruimte. Veel meiden geven aan dat ze zich buiten niet altijd veilig voelen, of dat sport- en speelplekken niet voor hen zijn ingericht. Daardoor kiezen ze vaker voor binnen, terwijl juist buiten bewegen kan bijdragen aan gezondheid, zelfvertrouwen en sociale contacten (bron: SSNB).
Binnen het participatietraject Girls Approved van SSNB (Sportservice Noord-Brabant) staan meiden centraal, maar worden óók de gemeente, buurtsportcoaches, jongerenwerkers en andere stakeholders betrokken. SSNB ondersteunt hen om samen het verschil te maken voor meiden, maar nog belangrijker: de meiden krijgen een stem én publiek: zij laten zien welke plekken al Girls Approved zijn, wat beter kan en waar zij zich echt welkom voelen.
Op steeds meer plekken in Nederland ontstaan initiatieven waarin mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur met elkaar worden verbonden. Samenwerking tussen domeinen groeit, mentale gezondheid wordt vaker bespreekbaar gemaakt en jongeren krijgen een actievere rol in projecten en activiteiten. Dit laten de praktijkvoorbeelden in dit artikel ook zien.
Zo bouwen we stap voor stap aan een toekomst waarin mentale gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel is van het dagelijks leven. Niet alleen wanneer het misgaat, maar juist ook in de wijk, op het sportveld, in het buurthuis en op alle plekken waar jongeren elkaar ontmoeten.
Want mentale gezondheid onder jongeren versterken doen we samen.
Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches, met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.
Een jongere komt al langere tijd niet meer naar de naschoolse sportactiviteit. Als sportprofessional baart je dat zorgen. Je merkt dat er mogelijk meer speelt, maar voelt tegelijkertijd ook dat je dit niet alleen kunt oplossen. En dat hoeft ook niet.
In elke wijk zijn namelijk verschillende organisaties en professionals actief die op hun eigen manier contact hebben met jongeren. Juist door samen te werken ontstaat er een sterker netwerk rondom deze jongeren.
Jongeren leven niet in losse werelden. Wat er thuis of op school, de sportvereniging of de muziekschool gebeurt, zie je terug in gedrag tijdens een training of culturele activiteiten, en andersom. Daarom is samenwerking tussen verschillende domeinen zo belangrijk (bron: Kenniscentrum Sport & Bewegen). Iedere professional ziet namelijk een ander stukje van de puzzel.
Sport-, beweeg- en cultuurprofessionals hebben een unieke positie waar zij jongeren ontmoeten in een vaak laagdrempelige en informele setting. Tijdens een training, workshop of repetitie ontstaat sneller ruimte voor contact op een andere manier dan bijvoorbeeld op school of bij de huisarts. Juist doordat deze professionals jongeren regelmatig zien, vallen veranderingen in gedrag, zoals het terugtrekken uit de groep of geïrriteerder reageren, sneller op (bron: Mulier Instituut).
Daarnaast ontstaat er vaak een vertrouwensband en dat maakt dat jongeren zich gemakkelijker openstellen. Dit betekent niet dat professionals hulpverlener worden, maar wel dat zij een belangrijke schakel kunnen zijn in het signaleren, verbinden met anderen en bieden van steun waar nodig (bron: Mulier Instituut).
Samenwerken gaat makkelijker wanneer je weet wie er actief zijn in de wijk (bron: Mulier Instituut). Korte lijnen met scholen, jongerenwerk, welzijnsorganisaties of zorgpartners maken het makkelijker om signalen te delen en samen op te trekken rondom jongeren.
Daarbij helpt het om:
Ondersteunende tools zoals in de Wegwijzer Mentale Gezondheid van Kenniscentrum Sport & Bewegen, de Wijktekening van Kenniscentrum Sport & Bewegen en de e-learning De Checkers van MIND Us helpen professionals om signalen rondom mentaal welbevinden te herkennen, het gesprek aan te gaan, door te verwijzen waar nodig en samenwerkingen te versterken.
In Apeldoorn verbinden beweegmakelaars de domeinen zorg, welzijn en sport met elkaar. Zij worden vaak via zorg- of welzijnsorganisaties ingeschakeld om inwoners te ondersteunen die drempels ervaren om in beweging te komen. Samen verkennen zij wat voor activiteit passend is en begeleiden zij de inwoner stapsgewijs en persoonlijk richting sport- en beweegaanbod.
Door de nauwe samenwerking met onder andere huisartsen, fysiotherapeuten en sportaanbieders ontstaat een sterk netwerk in de wijk, waarin signaleren, doorverwijzen en begeleiden goed op elkaar aansluiten. Sport en bewegen wordt zo onderdeel van de bredere aanpak rondom gezondheid en welzijn.
Ook gemeenten vervullen een belangrijke rol in het stimuleren van domeinoverstijgende samenwerking. Mentale gezondheid raakt namelijk meerdere beleidsterreinen tegelijk waaronder zorg, welzijn, ruimtelijke ordening, sport, bewegen, cultuur en preventie.
Door deze domeinen met elkaar te verbinden in beleid, ontstaat er een sterkere basis voor samenwerking in de wijk. Investeren in samenwerking betekent daarom ook investeren in preventie. Hoe eerder signalen worden herkend en professionals elkaar weten te vinden, hoe sneller passende ondersteuning mogelijk is. Sport, bewegen en cultuur leveren hierin een belangrijke bijdrage, juist omdat zij laagdrempelige plekken zijn waar jongeren elkaar ontmoeten, zich ontwikkelen en gezien worden (bron: Mulier Instituut). Zo nodigt een groene en beweegvriendelijke omgeving uit tot beweging in welke vorm dan ook en dat heeft weer een positieve bijdrage aan het mentaal welbevinden van de jongeren.
De kracht van samenwerking zit in signaleren, vertrouwen, contact met jongeren en het weten waar je terecht kunt als er meer nodig is. Geen enkele professional ziet een jongere volledig alleen. Juist door samen te werken ontstaat een completer beeld en betere ondersteuning. Zo dragen we gezamenlijk bij aan een omgeving waarin jongeren zich gezien en ondersteund voelen.
Samenwerking is daarmee geen extra taak, maar een voorwaarde. En juist daarom is het belangrijk dat werkgevers en gemeenten dit blijven faciliteren en versterken. Voor nu én voor in de toekomst, maar hier gaan we in ons laatste artikel verder op in.
Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches, met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.
Tijdens een gymles op school of een schilderactiviteit in het buurthuis trekt een jongere zich steeds vaker terug, terwijl diegene normaal volop meedoet met de groep. Misschien wordt er minder gesproken, reageert iemand sneller geïrriteerd of meldt diegene zich vaker af.
Dit soort kleine veranderingen in gedrag kunnen signalen zijn dat het mentaal minder goed gaat. Toch is dat niet altijd makkelijk te herkennen. Je staat vaak voor een groep, gedrag verandert meestal geleidelijk en je kunt niet achter iemands voordeur kijken. Juist daarom is het belangrijk om alert te zijn op veranderingen ten opzichte van hoe iemand normaal is.
Wanneer het mentaal minder goed gaat met een jongere, zie je dat vaak terug in gedrag. Niet altijd groot of opvallend, maar juist in kleine veranderingen ten opzichte van hoe iemand normaal is (bron: MIND-Us).
Denk bijvoorbeeld aan:
Dat betekent natuurlijk niet dat er altijd direct iets ernstigs aan de hand is. Iedereen heeft weleens een mindere dag. Maar wanneer gedrag (langdurig) verandert, kan dat een signaal zijn dat iemand mentaal niet lekker in diens vel zit.
Het kan voor professionals in de wereld van sport, bewegen en cultuur lastig zijn om deze signalen bespreekbaar te maken. Want hoe begin je zo’n gesprek? En wat als je het verkeerd inschat?
Toch hoeft het niet ingewikkeld te zijn. Juist kleine stappen kunnen al veel betekenen voor een jongere. Je hoeft niet meteen een oplossing te hebben of alles goed te doen, het begint vaak met simpelweg aandacht geven en laten voelen dat iemand gezien en gehoord wordt. Wat je als professional kunt doen, is grofweg te verdelen in drie stappen: signaleren, het gesprek aangaan en (waar nodig) doorverwijzen (bron: Kenniscentrum Sport & Bewegen).
Bij Sportief Capelle merken buurtsportcoaches dat juist het langdurige contact met jongeren helpt bij het herkennen van signalen. Omdat zij jongeren regelmatig zien tijdens activiteiten, vallen veranderingen in gedrag sneller op. Binnen het project Homebase werken zij hierin samen met scholen, jongerenwerk en andere organisaties in de wijk. Juist die samenwerking en het vertrouwen dat wordt opgebouwd, blijken belangrijk in het vroeg signaleren en ondersteunen van jongeren (bron: Alles over Sport).
Een gesprek hoeft niet groot of zwaar te zijn. Sterker nog: vaak werkt een laagdrempelige benadering juist het beste. Een simpele vraag als:
kan al het verschil maken (bron: MIND-Us).
Daarmee laat je als professional zien dat iemand gezien wordt. En dat is vaak al waardevol op zichzelf.
Soms merk je dat er meer speelt en dat een jongere extra ondersteuning nodig heeft. Ook dan hoef je het niet alleen op te lossen. Juist samenwerken met bijvoorbeeld ouders, school, jongerenwerk, welzijnsorganisaties of zorgprofessionals kan helpen (bron: MIND-Us). Door te zorgen voor een sterk netwerk en goed contact met deze partners (in jouw wijk), weet je waar je terecht kunt. Zo sta je er als professional niet alleen voor. We staan in het volgende artikel uitgebreid stil bij de kansen van domeinoverstijgend samenwerken en een sterk netwerk.
Belangrijk om te onthouden: je bent geen hulpverlener. Maar als professional kun je wel een belangrijke schakel zijn in het signaleren en ondersteunen van jongeren.
Uit onderzoek van het Mulier Instituut blijkt dat 79% van de sport- en cultuurprofessionals (werkzaam vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties) zich specifiek inzet voor het bevorderen van de mentale gezondheid (bron: Mulier Instituut).
Er zijn dan ook steeds meer tools en trainingen beschikbaar die hierbij ondersteunen, zoals:
Door jezelf meer kennis en handvatten eigen te maken, voel je je vervolgens ook zekerder in het contact met jongeren. Niet om alles op te lossen, maar wel om signalen te herkennen, ondersteuning te bieden waar nodig en jongeren te laten ervaren dat meedoen aan sport, bewegen en cultuur kan bijdragen aan hun mentale gezondheid.
Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches, met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.
Met het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en nu het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) zetten we samen de omslag in van zorg naar gezondheid en preventie. AZWA geeft extra aandacht aan het sociaal domein, preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen (met name in paragraaf D5 en D6).
Benieuwd wat dit betekent voor jou als beleidsadviseur sport, bewegen en gezondheid, en hoe je een werkagenda D5/D6 kunt opzetten? Er is hierover een compacte handreiking opgesteld, op basis van de VWS- en VNG-documenten.
In AZWA zijn basisfunctionaliteiten afgesproken: concrete voorzieningen en afspraken die zorgen dat mensen eerder passende ondersteuning krijgen. Zo voorkomen we zwaardere zorg en kunnen we middelen structureel verschuiven naar gezondheid, sport en welzijn.
De recente brief ‘AZWA-financiering voor gemeenten’ (VWS, april 2026) en de bijbehorende bijlagen maken dit concreet:
Gemeenten krijgen hiermee niet alleen een helder kader, maar ook de middelen om een stevige basisinfrastructuur voor preventie en gezondheid op te bouwen.
Sport en bewegen zijn bij uitstek laagdrempelige, bewezen effectieve instrumenten om gezondheidsverschillen te verkleinen, vitaliteit te bevorderen en zorgvraag te voorkomen. De vraag is nu: hoe veranker je sport en bewegen stevig in de regionale werkagenda D5/D6?
In de handreiking lees je onder meer:
Wil je hierover verder sparren of aan de slag in jouw regio? Neem contact op met de SK12-partner in jouw provincie:
Gelderland: Rosa Holtslag-Roelvink – rosa.holtslag.roelvink@geldersesportfederatie.nl
Noord-Brabant: Rutger Nienhuis – r.nienhuis@ssnb.nl
Zeeland: Yael van Bergeijk – y.vanbergeijk@sportzeeland.nl
Limburg: Anouk van Ool – a.vanool@hvdsl.nl
Zuid-Holland: Gijs Haasnoot – ghaasnoot@teamsportservice.nl
Utrecht: Floor Stam – fstam@teamsportservice.nl
Overijssel: Saskia Smit – s.smit@sportnetwerkoverijssel.nl
Groningen: Camiel Buursma – c.buursma@hvdsg.nl
Drenthe: Rick Horst – rhorst@sportdrenthe.nl
Noord-Holland: Maureen van der Veen – mvanderveen@teamsportservice.nl
Friesland: Johan Spijksma – johan@sportfryslan.nl
Flevoland: Aylin van Duinen & Rosabel Voogsgeerd – vanduinen@sportflevo.nl | voogsgeerd@sportflevo.nl
Klik op de knop hieronder voor de volledige handreiking
Zit je een dag of periode niet lekker in je vel? Dan kan iets kleins als koken of het aanrecht afdoen al veel energie kosten, laat staan het huis uit gaan om een rondje te wandelen of naar voetbaltraining of schilderles te gaan. Juist activiteiten die weer energie, structuur en verbinding kunnen geven, verdwijnen vaak als eerste uit beeld wanneer iemand zich langere tijd somber, gestrest of onzeker voelt.
Mentale gezondheid onder jongeren voelt voor veel professionals nog als een onderwerp dat verder van de dagelijkse praktijk af staat. De komende weken verschijnen daarom artikelen die helpen bij het vergroten van kennis, bewustwording en praktische handvatten.
Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2023 (bron: RIVM) blijkt dat mentale problemen onder jongeren veel voorkomen. Zo ervaart bijna een derde van de leerlingen in het voortgezet onderwijs (12 t/m 16 jaar) mentale klachten.
Wanneer het mentaal minder goed gaat met een jongere, ontstaan er vaak onzichtbare drempels. Voor de buitenwereld niet altijd zichtbaar, maar voor de jongeren zelf wel degelijk voelbaar. Dit uit zich vaak in veranderd gedrag: jongeren trekken zich meer terug, laten minder van zich horen of haken af bij trainingen, activiteiten of repetities. Dat wordt soms gezien als desinteresse of gebrek aan motivatie, terwijl er vaak veel meer achter zit.
Juist daarom zijn sport, bewegen en cultuur zo belangrijk. Ze dragen bij aan het mentaal welbevinden en de ontwikkeling van mentale vaardigheden (bron: Mulier Instituut).
Sport en bewegen kunnen zorgen voor meer structuur, energie en ontspanning. Daarnaast helpt het jongeren om anderen te ontmoeten, positieve relaties op te bouwen, eigenwaarde te versterken en leren om te gaan met groepsdruk, feedback krijgen en winnen en verliezen (bron: Mulier Instituut).
Ook cultuur speelt hierin een belangrijke rol. Creatieve activiteiten helpen jongeren om zich te uiten, plezier te ervaren en verbinding te voelen met anderen. Of het nu gaat om muziek, dans, theater of andere culturele activiteiten: deelnemen draagt bij aan meer veerkracht en emotionele ontwikkeling.
Wanneer jongeren beter in hun vel zitten, heeft dat vaak effect op meerdere vlakken van hun leven: van meer zelfvertrouwen en minder stress tot beter functioneren in het dagelijks leven.
Als professional merk je mogelijk op dat er iets speelt bij een jongere. Omdat je jongeren vaak al een langere tijd ziet, herken je subtiele veranderingen sneller.
Tegelijkertijd kan het lastig zijn om te bepalen wat je vervolgens kunt doen. Dat is begrijpelijk. Het belangrijkste om te onthouden: door er simpelweg te zijn en te luisteren, kun je al veel betekenen voor een jongere.
Gelukkig wordt er steeds meer ontwikkeld om professionals hierin te ondersteunen, daar duiken we in het volgende artikel dieper op in. Niet om hulpverlener te worden, maar juist om de signalen in gedrag beter te herkennen, het eerste gesprek aan te gaan en door te verwijzen waar nodig.
Een eerste hulpmiddel hierbij is de Wegwijzer Mentale Gezondheid van Kenniscentrum Sport & Bewegen. Deze wegwijzer is speciaal ontwikkeld voor buurtsport- en cultuurcoaches die werken met jongeren en helpt professionals om meer kennis op te doen over mentale gezondheid en passende ondersteuning.
Van 1 tot en met 7 juni 2026 vindt de Week van de Mentale Gezondheid plaats. In aanloop naar deze week verschijnen vanuit Sportkracht12 en de Landelijke Academie Buurtsportcoaches met medewerking van LKCA, Mulier Instituut, Augeo Foundation en Kenniscentrum Sport & Bewegen, meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur. Daarmee dragen we bij aan meer bewustwording én praktische handvatten voor professionals in het veld.
De buurtsportcoach is al lang niet meer uitsluitend de uitvoerende professional die sportactiviteiten organiseert in de wijk. Het werkveld verandert. Gemeentelijke opgaven verschuiven, en daarmee ook wat er van de buurtsportcoach verwacht wordt. De focus ligt niet meer alleen op sport en bewegen, maar ook op thema’s als inclusie, gezondheid, kansengelijkheid en sociale cohesie. Dit vraagt om andere accenten en aanvullende competenties.
Tegelijkertijd groeit ook de professional zelf. Soms vanuit ambitie, soms vanuit noodzaak. De buurtsportcoach ontwikkelt zich; in functie, in expertise of in verantwoordelijkheden. En juist in die beweging ligt een kans: voor de professional, voor werkgevers én voor gemeenten.
Ontwikkeling binnen de bestaande rol
Die groei speelt zich lang niet altijd af in een nieuwe functie. Juist binnen de bestaande rol verandert er veel. De buurtsportcoach beweegt zich in een dynamisch werkveld, waarin samenwerking met onderwijs, zorg, welzijn en overheden steeds belangrijker wordt.
De rol van de buurtsportcoach is zich aan het verbreden (bron: Mulier Instituut): van uitvoerder naar verbinder en van aanbieder naar partner in maatschappelijke opgaven. Dat betekent dat de professional zich continu moet aanpassen aan een veranderende context, ook als de functietitel hetzelfde blijft.
Groeien in vaardigheden én inhoud
Met deze verschuiving vraagt het werk om andere vaardigheden. Generieke vaardigheden als netwerken, communiceren en samenwerken zijn essentieel geworden om impact te maken in de wijk. De buurtsportcoach werkt immers steeds vaker samen met verschillende partners, ieder met hun eigen belangen en werkwijzen.
Tegelijkertijd groeit de behoefte aan inhoudelijke, specialistische kennis op thema’s die lokaal spelen. Denk aan inclusie, gezondheid, kansengelijkheid of participatie. De professionele ontwikkeling van de buurtsportcoach bestaat daarmee uit zowel verbreding als verdieping: sterker worden in hoe je werkt én in waar je aan werkt.
Houvast, inzicht en ontwikkeling vanuit de landelijke lijn
Om richting te geven aan deze ontwikkeling biedt de Landelijke Academie Buurtsportcoaches (LAB) verschillende instrumenten die landelijk zijn afgestemd en herkenbaar zijn binnen alle regio’s.
Zo zijn er verschillende BRC-profielen (Brede Regeling Combinatiefuncties) uitgewerkt, die beschrijven welke kennis, ervaring en competenties passen bij specifieke functies, zoals buurtsportcoach, combinatiefunctionaris onderwijs of cultuurcoach. Deze profielen bieden houvast voor de professional zelf, maar ondersteunen ook werkgevers en gemeenten in het gesprek over ontwikkeling, inzet en doorgroeimogelijkheden.
Voor inhoudelijke verdieping zijn er ontwikkelroutes opgesteld. Deze geven perspectief binnen specifieke thema’s of domeinen en laten zien welke stappen een professional kan zetten om verder te groeien. De bijbehorende leerlijnen maken concreet welke scholing, kennis en ervaring daarbij horen. Door het volgen van een ontwikkelroute kan een buurtsportcoach bijvoorbeeld doorgroeien van uitvoerend naar coördinerend of strategisch niveau, of de stap maken naar een ander profiel.
Een concreet voorbeeld is de Ontwikkelroute Inclusie, ontwikkeld door LAB. Deze route bundelt relevante scholingen, cursussen en kennistools en maakt inzichtelijk welke mogelijkheden er zijn om je binnen dit thema professioneel te ontwikkelen. Scholing vormt hierbij de sleutel om daadwerkelijk stappen te zetten en nieuwe rollen en verantwoordelijkheden goed te kunnen vervullen.
Regionale academies en provinciale sportorganisaties
De landelijke lijn van LAB komt in de praktijk tot leven via de regionale academies, die nauw samenwerken met provinciale sportorganisaties. Deze organisaties vormen de cruciale verbinding tussen landelijke kaders en de dagelijkse praktijk van de buurtsportcoach.
Provinciale sportorganisaties staan dicht bij de professional. Zij hebben direct contact met buurtsportcoaches, werkgevers en gemeenten en kennen de regionale context, behoeften en vraagstukken. Vanuit die positie halen zij signalen op uit het werkveld: waar liggen de ontwikkelvragen, welke thema’s spelen, en welke competenties zijn nodig om lokaal impact te maken?
Regionale academies vertalen deze signalen, samen met de landelijke profielen en ontwikkelroutes van LAB, naar passend scholingsaanbod. Door middel van behoefteonderzoek, gesprekken met professionals, leidinggevenden en gemeenten, en samenwerking met opleiders zorgen zij dat scholing aansluit bij zowel landelijke kwaliteitskaders als regionale praktijk.
Zo ontstaat er een samenhangend stelsel waarin:
Dit versterkt niet alleen de professional zelf, maar ook de kwaliteit en samenhang van het werkveld als geheel.
Blijven bewegen in een veranderende context
De kern is helder: de buurtsportcoach werkt in een omgeving die voortdurend verandert. Of de ontwikkeling nu voortkomt uit persoonlijke ambitie of uit de veranderende vraag van gemeenten en werkgevers, stilstaan is geen optie.
Instrumenten zoals profielen, ontwikkelroutes en scholing bieden daarbij houvast. Ze zijn geen doel op zich, maar hulpmiddelen om richting te geven aan duurzame groei. Voor de buurtsportcoach, voor werkgevers én voor gemeenten.
Want wie anderen in beweging brengt, moet zelf ook blijven bewegen.