Twee jaar geleden is de Gelderse Sport Federatie (GSF) gestart met een nieuw programma genaamd Gezond door Sport en Bewegen. Samen met Rosa Holtslag-Roelvink (programma- en projectleider van het thema Gezond door Sport en Bewegen bij de GSF) leggen we in dit artikel uit wat dit programma inhoudt, waarom inzetten op preventie en gezondheid belangrijk(er) wordt én hoe Sportkracht12 kansrijke projecten binnen dit thema landelijk kan uitrollen.
Het programma Gezond door Sport en Bewegen kent grofweg twee pijlers:
‘’Van sport en bewegen word je gezonder dan van zorg”
Rosa Holtslag-Roelvink, Gelderse Sport Federatie
Wij geloven in de preventieve kracht van sport en bewegen. Dit om zowel ziekte als zorg te ontlasten en te voorkomen, als om vitaler een operatie tegemoet te treden, verergering van ziekte af te wenden en/of nog sneller te herstellen. De wijk en het zorglandschap zien we als belangrijke vindplek voor doelgroepen waarvoor meer bewegen goed zou kunnen werken, maar die wel een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken.
De beweegcoach vormt in die steun een belangrijke schakel. Juist voor diegene die niet bekend zijn met sport en bewegen, die drempels ervaren of waarvoor het aanbod nog niet toereikend is. De beweegcoach schakelt met zowel inwoners als professionals uit eigen én andere domeinen om de (verwijs)ketens te ontsluiten, beweegaanbod in kaart te brengen en nieuwe initiatieven te ontwikkelen. Het is iemand die de tijd heeft een persoonlijk gesprek te voeren en maatwerk te leveren. Daarnaast is de beweegcoach een verbinder en brenger van het goedkoopste medicijn tegen chronische aandoeningen en mentale- en leefstijlgerelateerde ziekten.
Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) liggen veel kansen voor de sport- en beweegsector voor het oprapen. Maar ondanks dat in elke ketenaanpak sport en bewegen een cruciale rol kan spelen, heeft nog niet elke gemeente een beweegcoach (of beweegmakelaar) optimaal gefaciliteerd of überhaupt in dienst. Terwijl, zoals eerder gezegd, deze beweegcoach juist het maatwerk kan leveren en de meest kwetsbare en inactieve inwoners in beweging kan krijgen. Uiteindelijk gebeurt het namelijk allemaal lokaal en dicht bij huis, in de leefomgeving van de inwoner.
Het wel of niet inzetten van een beweegcoach brengt vaak vraagstukken met zich mee als capaciteit en middelen. We begrijpen dat natuurlijk, maar zien liever dat er van tevoren al goed wordt nagedacht over de lange termijn visie. De inzet van de beweegcoach(es) kan hier dan een logisch vervolg op zijn. Het zit hem meer in het durven maken van bepaalde keuzes, een bredere kijk op gezondheid aanmeten en/of creatief en slimmer met budgetten omgaan.
Rosa:
‘’IZA en zorgtransformatie gaat niet alleen om een andere inrichting van het zorgdomein, maar ook over het durven overhevelen van middelen van zorg naar preventie en welzijn’’
Sportkracht12, en daarmee de 12 provinciale sportorganisaties die hierbinnen samenwerken, willen natuurlijk een bijdrage leveren aan belangrijke maatschappelijke uitdagingen, zoals de steeds hogere zorgkosten en het stijgend aantal chronische, mentale en leefstijl gerelateerde aandoeningen. Sport en bewegen is hierin een effectieve en goedkope oplossing waar inwoners zelf de sleutel tot hebben.
Provinciale sportorganisaties kunnen hierin een (grote) rol spelen. Zo ziet ook de Gelderse Sport Federatie, zich als spelmaker, aanvoerder, aanjager, verbinder en uitvoerder binnen de provincie Gelderland, in diens regio’s en gemeenten. Binnen hun programma Gezond door Sport en Bewegen zijn ze de afgelopen tijd diverse kansrijke samenwerkingen, pilots en projecten gestart:
Deze projecten hebben allemaal als doel nog meer mensen in beweging te brengen. Mensen die we door de samenwerking met zorgpartijen veel beter weten te bereiken of waar we in opdracht van deze partners extra in kunnen investeren. We pakken dan de rol van kwartiermaker, netwerkmanager, procesbegeleider of projectleider. In deze opdrachten zie je echt de kracht van domeinoverstijgend samenwerken terugkomen.
Rosa:
‘’De oplossing voor minder zorgkosten en handen aan het bed is meer investeren in preventie. Sport en bewegen is het goedkoopste medicijn’’
Door de samenwerking van alle provinciale sportorganisaties binnen Sportkracht12 kunnen kansrijke initiatieven en projecten, zoals die van de Gelderse Sport Federatie, bij succes worden opgeschaald naar landelijk niveau. De professionals binnen de provinciale sportorganisaties spreken hun collega’s uit het land, via zogenoemde expertteams, gedurende het jaar geregeld. Ook het expertteam Preventie & Gezondheid komt regelmatig bij elkaar en hierdoor zijn de lijnen kort. Zodra een project of dienst in een bepaalde provincie goed werkt, hebben we heel vlot de mogelijkheid om dit naar het volgende niveau te brengen en deze landelijk uit te rollen. Het vinden van de juiste samenwerking en financiering heeft daarbij altijd onze aandacht. Dit is soms een uitdaging, maar die gaan we graag samen aan!
Ben je na het lezen van dit artikel op zoek naar meer informatie rondom het thema preventie en gezondheid? Wij helpen je graag een eind op weg:
Sinds 2020 biedt het Volwassenenfonds Sport & Cultuur volwassenen die leven rond het bestaansminimum mogelijkheden om structureel deel te nemen aan sport- of cultuuractiviteiten. Ondertussen zijn er afgelopen jaar landelijk al meer dan 15.000 aanvragen goedgekeurd en wordt het fonds door steeds meer gemeenten in Nederland omarmd o.a. door de inzet van de provinciale coördinatoren die bij de 12 provinciale sportorganisaties werkzaam zijn. Mede door hun energie zijn er inmiddels al meer dan 100 gemeenten aangesloten.
In 2025 viert het Volwassenenfonds Sport & Cultuur haar vijfde verjaardag. Hoog tijd om eens verder in te zoomen op het succes van het fonds en hoe Sportkracht12 bijdraagt aan de groei hiervan. Tessa Brouwer (landelijk coördinator Volwassenenfonds Sport & Cultuur), Rianne Schöder & Patrick Vader (SportZeeland) en Nynke Zijlstra & Mieke Zijl (SportDrenthe) vertellen over de fysieke en sociale impact, de rol van de provinciale sportorganisaties én benadrukken hoe belangrijk het is dat meer gemeenten zich gaan aansluiten bij het fonds.
In 2019 gaf meer dan 40% van de gemeenten in een landelijke enquête aan behoefte te hebben aan een soortgelijk fonds als het toen al bestaande Jeugdfonds Sport & Cultuur, maar dan voor volwassenen. Deze uitvraag was voor Team Sportservice hét signaal om met pilotgemeenten aan de slag te gaan. Nadat deze pilot een succes bleek, werd al snel het Volwassenenfonds Sport & Cultuur opgericht.
Omdat Team Sportservice onderdeel is van Sportkracht12, was het direct voor de hand liggend om het Volwassenenfonds Sport & Cultuur vervolgens landelijk uit te rollen, in samenwerking met Sportkracht12. Binnen Sportkracht12 zijn immers alle provinciale sportorganisaties (afgekort: PSO) met elkaar verbonden. Voor hen was het niet lang nadenken of er kansen lagen voor het fonds in hun provincies.
Patrick Vader (Manager Sport & Bewegen bij SportZeeland) vertelt bijvoorbeeld: “Als organisatie vinden wij het belangrijk dat iedereen in onze samenleving, ongeacht hun financiële situatie, toegang heeft tot sport en cultuur. Bovendien sluit het Volwassenenfonds perfect aan bij onze missie om drempels weg te nemen en inclusiviteit te bevorderen”. Daar sluit Mieke Zijl (Directeur-Bestuurder SportDrenthe) zich helemaal bij aan en voegt toe: “Door de focus op sociale inclusie, gezondheid en participatie, draagt het fonds bij aan de missie van SportDrenthe: met de inzet van Sport en Bewegen iedereen in Drenthe inspireren om in beweging te komen en te blijven, zodat we bijdragen aan een sterke en vitale samenleving”.
Om ervoor te zorgen dat het Volwassenenfonds Sport & Cultuur op een gestructureerde manier werd uitgerold, werd binnen iedere PSO een provinciaal coördinator aangesteld. Nynke Zijlstra vervult deze rol in provincie Drenthe en vertelt hierover het volgende:
“Ik ben hét aanspreekpunt voor gemeenten en intermediairs, coördineer aanvragen en ondersteun gemeenten bij hun betrokkenheid bij het fonds. Daarnaast zorg ik o.a. voor rapportages en informeer ik niet-aangesloten gemeenten regelmatig over het fonds. En wanneer een nieuwe gemeente wil aansluiten, regel ik alles omtrent de overeenkomst”.
Nynke Zijlstra – SportDrenthe
De provinciale coördinatoren werden, en zijn nog steeds, verantwoordelijk voor de uitvoer van de regeling binnen hun eigen provincie en het contact met de gemeenten. Op deze manier werden vanaf het begin af aan de bestaande sterke regionale en provinciale relaties gebruikt om het fonds uit te rollen, zónder dat er een nieuwe schakel in de keten kwam.
Zo onderstreept ook Tessa:
“De kracht van het Volwassenenfonds Sport & Cultuur is dat het een landelijk platform is dat zich richt op structurele activiteiten waarbij we gebruik maken van de bestaande infrastructuur via de provinciale sportorganisaties naar de gemeenten en inwoners toe”.
Tessa Brouwer – Landelijk coördinator Volwassenenfonds Sport & Cultuur
De provinciale coördinatoren zijn de drijvende krachten achter de het succes binnen hun provincie. Via hun bestaande netwerk binnen Sportkracht12 spreken zij ook regelmatig met de andere provinciale coördinatoren en dat wordt als zeer positief ervaren. Nynke:
“De samenwerking is van grote waarde, omdat we ervaringen en goede voorbeelden met elkaar uitwisselen; zo hebben we bijvoorbeeld van SportZeeland een format ontvangen om cijfers op een leuke en toegankelijke manier te presenteren aan gemeenten. Het delen van kennis en ervaringen draagt niet alleen bij aan het vergroten van ons bereik, maar versterkt ook de samenwerking met intermediairs, gemeenten en aanbieders“.
Provinciaal zorgt de coördinator, samen met toegewijde collega’s en intermediairs binnen de aangesloten gemeenten, ervoor dat drempels om deel te nemen aan sportieve of culturele activiteiten voor duizenden mensen worden verlaagd of zelfs weggenomen en dat aanvragen van inwoners snel en goed worden behandeld. Dat leidt tot veel inspirerende verhalen en successen, niet alleen op fysiek vlak maar juist ook op sociaal gebied.
Zo vertelt Nynke over hoe het fonds voor hun inwoners niet alleen bijdraagt aan de fysieke gezondheid, maar ook zorgt voor sociale impact: “Ik hoorde van een intermediair onlangs het verhaal van een inwoner die via het fonds lid werd van een dansgroep. Door deze deelname veranderde vervolgens niet alleen zijn gezondheid, maar deed hij ook veel nieuwe sociale contacten op”. Verhalen als deze benadrukken de rol van sport en bewegen en hoe dit bijdraagt aan de fysieke en mentale gezondheid.
Ook in Zeeland groeit het Volwassenenfonds Sport & Cultuur hard. Zo was eind 2024 77% van de Zeeuwse gemeenten aangesloten bij het fonds en zijn ze goed op weg om in 2025 de 100% te bereiken. Daarnaast zien zij ook een flink stijgende lijn in het aantal aanvragen dat in de afgelopen jaren door inwoners is gedaan.
“Een hoogtepunt was de uitreiking van de 1000e aanvraag van een inwoner, een mijlpaal die voor ons nogmaals bevestigde hoe belangrijk en effectief het fonds is. De desbetreffende mevrouw was die dag ook aanwezig en gaf aan dat ze veel plezier ervaarde door weer sportief bezig te zijn. Haar fysieke gezondheid was verbeterd en ze had veel meer zelfvertrouwen gekregen.”, aldus Rianne.
Met het vijfjarig jubileum op de agenda, kijkt Tessa vol trots terug op de afgelopen jaren. Tessa:
“Ik ben er het meest trots op dat we in 5 jaar tijd al zoveel hebben bereikt en hoe we dit met alle provinciale sportorganisaties zo sterk hebben neergezet. Hierdoor hebben we gewoon meer dan 15.000 mensen de kracht van sport en cultuur kunnen laten ervaren! Als we geen samenwerking hadden met Sportkracht12, hadden we nooit de vliegende start gehad die we nu hebben gemaakt”.
Ook de komende vijf jaar zetten (de professionals van) Sportkracht12 en het Volwassenenfonds Sport & Cultuur zich in om nóg meer gemeenten aan te laten sluiten bij het fonds. En dat is nodig:
“Doordat meer gemeenten zich aansluiten, vergroten we niet alleen de impact maar bouwen we aan een infrastructuur waarin iedereen een plek heeft. Samen verlagen we drempels voor deelname aan sport en cultuur, versterken we sociale cohesie en zorgen we ervoor dat volwassenen de kans krijgen om te bewegen, te groeien en te genieten van cultuur”, aldus Mieke.
Ben je op zoek naar meer informatie over (de mogelijkheden van) het Volwassenenfonds Sport & Cultuur binnen jouw gemeente? Ga dan naar de website van het Volwassenenfonds of neem contact op met de provinciale sportorganisatie in jouw provincie.
Benieuwd of jouw gemeente al is aangesloten? Raadpleeg hier dan meteen de gemeentechecker.
jongeren en organisaties bouwen samen
aan een weerbare samenleving met mdt
MDT (Maatschappelijke Diensttijd) is een initiatief van de Nederlandse Rijksoverheid, in samenwerking met jongeren en organisaties uit verschillende sectoren van de samenleving. Dit initiatief daagt jongeren uit om zich in te zetten voor de maatschappij, terwijl zij tegelijkertijd persoonlijke vaardigheden ontwikkelen en hun netwerk uitbreiden.
“MDT heeft bewezen een grote impact te hebben op zowel jongeren als de samenleving.”
Een van de projecten binnen de Maatschappelijke Diensttijd is Wereldmeiden – Wereldgozers. In dit project nemen jongeren tussen de 14 en 28 jaar, jongeren met een vluchtelingenstatus mee naar verschillende sportverenigingen binnen hun gemeente. De insteek van Wereldmeiden – Wereldgozers MDT? Op een gezonde, leuke en sportieve manier elkaar én elkaars cultuur leren kennen, nieuwe sociale contacten op doen en de jongeren kennis laten maken met de sport en de sportinfrastructuur in Nederland.
Bijna alle provinciale sportorganisaties leveren een bijdrage aan dit project, bijvoorbeeld door provinciale en/of gemeentelijke coördinatie van het project. We ervaren in deze rollen de toegevoegde waarde van MDT-projecten, waaronder Wereldmeiden – Wereldgozers.
Mede dankzij deze inspanningen ondersteunen wij MDT (Maatschappelijke Diensttijd), zeker nu het voortbestaan van Maatschappelijke Diensttijd onder druk staat. Laten we samen streven naar nog meer kansen voor jongeren om zich o.a. via sport te ontwikkelen en zich in te zetten voor anderen. Zo bouwen we samen aan een betere toekomst voor iedereen.
Voor meer informatie over de impact van de Maatschappelijke Diensttijd, bekijk de factsheet hieronder.