Met het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en nu het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) zetten we samen de omslag in van zorg naar gezondheid en preventie. AZWA geeft extra aandacht aan het sociaal domein, preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen (met name in paragraaf D5 en D6).
Benieuwd wat dit betekent voor jou als beleidsadviseur sport, bewegen en gezondheid, en hoe je een werkagenda D5/D6 kunt opzetten? Er is hierover een compacte handreiking opgesteld, op basis van de VWS- en VNG-documenten.
In AZWA zijn basisfunctionaliteiten afgesproken: concrete voorzieningen en afspraken die zorgen dat mensen eerder passende ondersteuning krijgen. Zo voorkomen we zwaardere zorg en kunnen we middelen structureel verschuiven naar gezondheid, sport en welzijn.
De recente brief ‘AZWA-financiering voor gemeenten’ (VWS, april 2026) en de bijbehorende bijlagen maken dit concreet:
Gemeenten krijgen hiermee niet alleen een helder kader, maar ook de middelen om een stevige basisinfrastructuur voor preventie en gezondheid op te bouwen.
Sport en bewegen zijn bij uitstek laagdrempelige, bewezen effectieve instrumenten om gezondheidsverschillen te verkleinen, vitaliteit te bevorderen en zorgvraag te voorkomen. De vraag is nu: hoe veranker je sport en bewegen stevig in de regionale werkagenda D5/D6?
In de handreiking lees je onder meer:
Wil je hierover verder sparren of aan de slag in jouw regio? Neem contact op met de SK12-partner in jouw provincie:
Gelderland: Rosa Holtslag-Roelvink – rosa.holtslag.roelvink@geldersesportfederatie.nl
Noord-Brabant: Rutger Nienhuis – r.nienhuis@ssnb.nl
Zeeland: Yael van Bergeijk – y.vanbergeijk@sportzeeland.nl
Limburg: Anouk van Ool – a.vanool@hvdsl.nl
Zuid-Holland: Gijs Haasnoot – ghaasnoot@teamsportservice.nl
Utrecht: Floor Stam – fstam@teamsportservice.nl
Overijssel: Saskia Smit – s.smit@sportnetwerkoverijssel.nl
Groningen: Camiel Buursma – c.buursma@hvdsg.nl
Drenthe: Rick Horst – rhorst@sportdrenthe.nl
Noord-Holland: Maureen van der Veen – mvanderveen@teamsportservice.nl
Friesland: Johan Spijksma – johan@sportfryslan.nl
Flevoland: Aylin van Duinen & Rosabel Voogsgeerd – vanduinen@sportflevo.nl | voogsgeerd@sportflevo.nl
Klik op de knop hieronder voor de volledige handreiking
De buurtsportcoach is al lang niet meer uitsluitend de uitvoerende professional die sportactiviteiten organiseert in de wijk. Het werkveld verandert. Gemeentelijke opgaven verschuiven, en daarmee ook wat er van de buurtsportcoach verwacht wordt. De focus ligt niet meer alleen op sport en bewegen, maar ook op thema’s als inclusie, gezondheid, kansengelijkheid en sociale cohesie. Dit vraagt om andere accenten en aanvullende competenties.
Tegelijkertijd groeit ook de professional zelf. Soms vanuit ambitie, soms vanuit noodzaak. De buurtsportcoach ontwikkelt zich; in functie, in expertise of in verantwoordelijkheden. En juist in die beweging ligt een kans: voor de professional, voor werkgevers én voor gemeenten.
Ontwikkeling binnen de bestaande rol
Die groei speelt zich lang niet altijd af in een nieuwe functie. Juist binnen de bestaande rol verandert er veel. De buurtsportcoach beweegt zich in een dynamisch werkveld, waarin samenwerking met onderwijs, zorg, welzijn en overheden steeds belangrijker wordt.
De rol van de buurtsportcoach is zich aan het verbreden (bron: Mulier Instituut): van uitvoerder naar verbinder en van aanbieder naar partner in maatschappelijke opgaven. Dat betekent dat de professional zich continu moet aanpassen aan een veranderende context, ook als de functietitel hetzelfde blijft.
Groeien in vaardigheden én inhoud
Met deze verschuiving vraagt het werk om andere vaardigheden. Generieke vaardigheden als netwerken, communiceren en samenwerken zijn essentieel geworden om impact te maken in de wijk. De buurtsportcoach werkt immers steeds vaker samen met verschillende partners, ieder met hun eigen belangen en werkwijzen.
Tegelijkertijd groeit de behoefte aan inhoudelijke, specialistische kennis op thema’s die lokaal spelen. Denk aan inclusie, gezondheid, kansengelijkheid of participatie. De professionele ontwikkeling van de buurtsportcoach bestaat daarmee uit zowel verbreding als verdieping: sterker worden in hoe je werkt én in waar je aan werkt.
Houvast, inzicht en ontwikkeling vanuit de landelijke lijn
Om richting te geven aan deze ontwikkeling biedt de Landelijke Academie Buurtsportcoaches (LAB) verschillende instrumenten die landelijk zijn afgestemd en herkenbaar zijn binnen alle regio’s.
Zo zijn er verschillende BRC-profielen (Brede Regeling Combinatiefuncties) uitgewerkt, die beschrijven welke kennis, ervaring en competenties passen bij specifieke functies, zoals buurtsportcoach, combinatiefunctionaris onderwijs of cultuurcoach. Deze profielen bieden houvast voor de professional zelf, maar ondersteunen ook werkgevers en gemeenten in het gesprek over ontwikkeling, inzet en doorgroeimogelijkheden.
Voor inhoudelijke verdieping zijn er ontwikkelroutes opgesteld. Deze geven perspectief binnen specifieke thema’s of domeinen en laten zien welke stappen een professional kan zetten om verder te groeien. De bijbehorende leerlijnen maken concreet welke scholing, kennis en ervaring daarbij horen. Door het volgen van een ontwikkelroute kan een buurtsportcoach bijvoorbeeld doorgroeien van uitvoerend naar coördinerend of strategisch niveau, of de stap maken naar een ander profiel.
Een concreet voorbeeld is de Ontwikkelroute Inclusie, ontwikkeld door LAB. Deze route bundelt relevante scholingen, cursussen en kennistools en maakt inzichtelijk welke mogelijkheden er zijn om je binnen dit thema professioneel te ontwikkelen. Scholing vormt hierbij de sleutel om daadwerkelijk stappen te zetten en nieuwe rollen en verantwoordelijkheden goed te kunnen vervullen.
Regionale academies en provinciale sportorganisaties
De landelijke lijn van LAB komt in de praktijk tot leven via de regionale academies, die nauw samenwerken met provinciale sportorganisaties. Deze organisaties vormen de cruciale verbinding tussen landelijke kaders en de dagelijkse praktijk van de buurtsportcoach.
Provinciale sportorganisaties staan dicht bij de professional. Zij hebben direct contact met buurtsportcoaches, werkgevers en gemeenten en kennen de regionale context, behoeften en vraagstukken. Vanuit die positie halen zij signalen op uit het werkveld: waar liggen de ontwikkelvragen, welke thema’s spelen, en welke competenties zijn nodig om lokaal impact te maken?
Regionale academies vertalen deze signalen, samen met de landelijke profielen en ontwikkelroutes van LAB, naar passend scholingsaanbod. Door middel van behoefteonderzoek, gesprekken met professionals, leidinggevenden en gemeenten, en samenwerking met opleiders zorgen zij dat scholing aansluit bij zowel landelijke kwaliteitskaders als regionale praktijk.
Zo ontstaat er een samenhangend stelsel waarin:
Dit versterkt niet alleen de professional zelf, maar ook de kwaliteit en samenhang van het werkveld als geheel.
Blijven bewegen in een veranderende context
De kern is helder: de buurtsportcoach werkt in een omgeving die voortdurend verandert. Of de ontwikkeling nu voortkomt uit persoonlijke ambitie of uit de veranderende vraag van gemeenten en werkgevers, stilstaan is geen optie.
Instrumenten zoals profielen, ontwikkelroutes en scholing bieden daarbij houvast. Ze zijn geen doel op zich, maar hulpmiddelen om richting te geven aan duurzame groei. Voor de buurtsportcoach, voor werkgevers én voor gemeenten.
Want wie anderen in beweging brengt, moet zelf ook blijven bewegen.